Hilda de Almeida Prado Hilst (21 Nisan 1930 – 4 Şubat 2004), Brezilyalı bir şair, romancı ve oyun yazarıdır. Eserlerinde mistisizm, delilik, beden, erotizm ve kadınların cinsel özgürleşmesi gibi temaları işlemiştir. Hilst, James Joyce ve Samuel Beckett’in eserlerine büyük saygı duymuş ve onların bilinç akışı tekniği ve parçalanmış gerçeklik gibi üsluplarının etkisi kendi çalışmalarında belirgindir.
Hilst, São Paulo’nun Jaú şehrinde doğdu ve 1952 yılında São Paulo Üniversitesi’nden mezun oldu. Üniversitedeki öğrenim hayatı sırasında, 1950 yılında ilk şiir kitabı olan “Omen (Presságio)” adlı eseri yayımladı. Kısa bir Avrupa gezisinin ardından, Nikos Kazantzakis’in “Report to Greco” eserinden etkilendi ve São Paulo çevresinden uzaklaşarak, Campinas’ın dışındaki bir çiftlikte kendisini izole etti. Edebi çalışmalarına kendini adamaya karar veren Hilst, “Casa do Sol” adını verdiği yapıyı inşa etti ve burada birçok sanatçı ve entelektüeli yaşamlarına davet etti.
Hayatı boyunca kırk eser kaleme alan bu yazar, kendi kuşağının en üretken yazarlarından biriydi. Eserleri, ölümünden sonra İngilizceye çevrilene kadar çoğunlukla kendi ülkesinin sınırları dışında pek bilinmiyordu.
Hayat ve kariyer.
İlk Yıllar ve Kuruluş
Hilda de Almeida Prado Hilst, Apolônio de Almeida Prado Hilst ve Bedecilda Vaz Cardoso’nun tek kızlarıydı. Babası, bir kahve plantasyonunun sahibi olmasının yanı sıra gazeteci, şair ve denemeci olarak da çalışmıştır. Hayatı boyunca şizofreni hastalığıyla mücadele etmiştir. Annesi ise muhafazakar bir Portekizli göçmen ailesinden gelmektedir. Hilda’nın eserlerinde önemli bir yer tutan ebeveynlerinin ruh sağlığı sorunları ve bu sorunlarla olan ilişkileri, yazarın hayatını derinden etkilemiş ve eserlerinde çeşitli deneyimlere konu olmuştur. Ebeveynleri, Hilda henüz bebekken 1932 yılında ayrılmışlardır. Üç yıl sonra babası şizofreni tanısı almış ve hayatının büyük bir bölümünü akıl hastanelerinde geçirmiştir. Annesi de hayatının sonunda aynı kurumda tedavi görmüştür.
Hilst, Sao Paulo eyaletindeki Jaú kasabasında, annesi ve annesinin önceki evliliğinden olan üvey kardeşiyle birlikte büyüdü. Eğitim hayatına Sao Paulo’daki Collegia Santa Marcelina okulunda başladı ve lise eğitimini burada tamamladı. Daha sonra Mackenzie Presbyterian Üniversitesi’nde lisans programına kaydoldu. Üniversiteye başlamadan önce, Hilst’in annesi ona babasının sağlık durumu hakkında bilgi verdi ve Hilt, ilk kez babasını bir akıl hastanesinde ziyaret etti.
Mackenzie Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra, Hilst, ikinci yükseköğrenimini Sao Paulo Üniversitesi hukuk fakültesinde tamamlamaya başladı. Burada hayat boyu sürecek bir dostluk kurduğu Lygia Fagundes ile tanıştı.
Erken kariyer.
Hilst, 1950 yılında ilk şiir kitabını, “Omen (Presságio)” adlı eseriyle yayımladı. Bu eser, dönemin önemli şairleri Jorge de Lima ve Cecília Meireles gibi isimler tarafından büyük beğeni topladı. Kısa bir süre sonra, 1951’de ikinci kitabı olan “Ballad of Alzira”yı da yayımladı. Aynı yıl, babasının vasiliğini üstlendi. Daha sonra, 1957 yılında, Fransa, İtalya ve Yunanistan’ı kapsayan yedi aylık bir Avrupa turuna çıktı. Bu dönemde, kısa süreliğine şarkıcı-oyuncu Dean Martin ile birlikte oldu ve Marlon Brando ile tanışmaya çalışırken bir gazeteci kılığını benimsedi. Brando’ya Franz Kafka’nın eserleri hakkındaki düşüncelerini sordu; ancak Brando, “Bay Kafka hakkında düşünmeyeceğim” şeklinde olumsuz bir yanıt verdi.
São Paulo’ya döndükten sonra, Hilst Sumaré semtinde yaşadı ve sıklıkla Gilka Machado ve Bráulio Pedroso gibi diğer sanatçılarla bir araya geldi. Ancak, Nikos Kazantzakis’in “Report to Greco” adlı eserini okuduktan ve eserin insanı anlamak için kendini izole etme temalarından etkilendikten sonra, Hilst 1964 yılında São Paulo’dan ayrılıp çocukluğunun geçtiği Campinas’a geri döndü.
Yeni bir konutun aynı arsaya inşa edilmesini sağladı; bu konuta “Güneş Evi” (Casa do Sol) adını verdi. Kendisi, bu yapıyı bir sanat ortamı olarak tasarladı ve burada ilham alıp yaratıcı faaliyetler geliştirmeyi amaçladı. 1966 yılında tamamlanan bu evde, daha önce ilişkili olduğu heykeltıraş Dante Casarini ile birlikte yaşamaya başladı. Aynı yılın Eylül ayında babası vefat etti.
Tiyatro ve öykü.
Hilst, “Güneş Evi”nde özellikle tiyatro eserleri yazmaya başladı ve 1967 ile 1969 yılları arasında dokuz oyun ve bir şiir derlemesi tamamladı. 1968 yılında Casarini ile evlendi. Bu evlilik yalnızca on iki yıl sürse de, çift “Güneş Evi”nde birlikte yaşamaya devam etti. Hilst, hayatının geri kalanında diğer sanatçılarla birlikte Campinas’ta nispeten izole bir şekilde yaşadı. “Güneş Evi”, davet edildiği zamanlarda orada bulunan ve yaratıcı atmosferin tadını çıkaran sanatçıların ve yazarların buluşma noktası haline geldi. Bruno Tolentino ve Caio Fernando Abreu, bu ziyaret eden önemli isimlerdendi. “Güneş Evi”ndeki döneminde Hilst, aynı zamanda ölenlerin seslerini yorumladığı iddia edilen bir elektronik kayıt yöntemi olan “elektronik ses fenomenleri” üzerine kendi deneylerini de yürüttü. 1969 yılında ikinci evi, “Ay Evi”ni inşa etti. Tiyatro yazarlığına son vererek aynı yıl, bir yıl sonra deneysel metin olan “Fluxo-Floema” ile öykücülüğe yöneldi.
Son yıllar.
1980’lerde, kitap satışlarındaki düşüş nedeniyle artan finansal baskılarla karşı karşıya kalan Hilst, Universidade Estadual de Campinas’taki “Sanatçı İkamet Programı”na katılarak bu programa dahil olan ilk sanatçı oldu. Bu programın amacı, öğrencilerin tanınmış yazarlarla bir araya gelmesini sağlamaktı. Daha sonra Hilst, üniversitede çeşitli öğretim görevlerinde bulundu.
Hilst, 1990 yılında “Lori Lamby’nin Pembe Defteri” (O caderno rosa de Lori Lamby) adlı eseri yayınlayarak, pornografik bir dörtlemeyi başlatmıştır. Yazar, 1990’lı yıllarda edebiyata olan ilgisini kaybettiğini ve “yazılarının sınırlı kitlelere ulaşmasından dolayı hayal kırıklığına uğradığını” belirterek, “ciddi edebiyatla vedalaştığını” ilan etmiştir.
Kitaplarım satılmıyor, yeniden basılmıyor ve insanlar beni anlaşılması zor buluyor. Bu damgalanmışlıktan bıktım… İsimimin etrafındaki unutuluşla umutsuzluğa kapıldım. Her zaman okunmak istedim, çekmecelerde kalmayı istemedim.
Hilda Hilst’in eserlerinin bir kısmı başlangıçta daha küçük Brezilya yayıncıları tarafından yayımlanmıştır. Ancak 2001 yılından itibaren, Brezilyalı medya kuruluşu Globo’nun yayıncılık kolu olan Editora Globo, eserlerinin büyük bir kısmını “Coleção Reunidas de Hilda Hilst” adlı serisiyle yeniden yayımlamaya başlamıştır. Aynı yıl, Hilst yazmayı durdurmuş ve bir röportajında, söylemek istediği her şeyi zaten söylediğini belirtmiştir.
Ölüm
Hilst, 4 Şubat 2004 tarihinde Campinas’ta, 73 yaşında vefat etti. 1 Ocak tarihinden itibaren Unicamp Hastanesi’nde tedavi görüyordu; femur kırığı nedeniyle ameliyat olmuştu. Sağlık durumu, kronik kalp ve akciğer rahatsızlıklarının tetiklediği bir enfeksiyonun ardından hızla kötüleşti ve çoklu organ yetmezliği sonucu hayatını kaybetti. Vefatının ardından, Hilst’in arkadaşı Mora Fuentes, onun anısına “Hilda Hilt Enstitüsü”nü kurdu. Bu enstitünün misyonu, “Güneş Evi”ni sanatsal yaratıcılık için bir merkez olarak korumak ve aynı zamanda bir kütüphane ve kültür merkezi olarak hizmet vermektir. İki yıl boyunca “Güneş Evi”nde yaşayan yazar Yuri Vieira, burada edindiği deneyimleri anlatan bir kitap yazdı.
Hilst’in ölümüyle birlikte, eserleri İngilizce konuşulan ülkelerde daha geniş bir okuyucu kitlesi tarafından tanındı. “With My Dog Eyes”, “The Obscene Madame D.” ve “Letters from a Seducer” gibi romanları İngilizceye çevrilerek yayımlandı.
Tema Seçenekleri
Hilda Hilst, yaklaşık 50 yıl boyunca edebiyatla iç içe bir yaşam sürdürmüş ve hayatı boyunca kırk kitap yayınlamıştır. Hayatının farklı dönemleri, eserlerinin gelişiminde belirgin izler bırakmıştır: Şiirle başlayan kariyerinde, 1950’de “Presságio” adlı eserini yayımlamış; babasının ölümü ve evliliğiyle birlikte 1967’de tiyatro oyunları yazmaya başlamış ve sahnelemeye başlamıştır; 1970 yılında ise deneysel metinleri ile öne çıkan “Fluxo-Floema” adlı eserini yayınlayarak romana yönelmiştir. Kariyeri boyunca, 1958’den itibaren Adoniran Barbosa gibi müzisyenler, Hilda Hilst’in şiirlerini bestelediği eserlere imza atmıştır. Hayatının sonuna kadar büyük bir bilinmezliğe sahip olan Hilda Hilst, vefatından sonra kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve analiz edilmiştir. Eserleri, kitaplarda, dergilerde, akademik yayınlarda ve diğer birçok platformda geniş bir referans noktası haline gelmiştir.
Hilst’in eserlerinde, pornografi, eşcinsellik ve ensest gibi siyasi ve sosyal açıdan tartışmalı konular sıklıkla işlenmektedir. “Lori Lamby’nin Pembe Defteri” (O caderno rosa de Lori Lamby) ile “Alaycı Hikâyeler: Çirkin Metinler” (Contos d’escárnio. Textos grotescos) (1990), “Bir Baştırağın Mektupları” (Cartas de um Sedutor) (1991) ve “Abartılar” (Bufólicas) (1992) adlı eserlerden oluşan bu dörtlem, açıkça pornografik içerikler barındırmaktadır. Hilst, bu türdeki çalışmalarına, önceki eserlerinin genel kitle tarafından yeterince ilgi görmemesi üzerine başlamıştır. Eserlerinde ayrıca teolojik konulara da değinmiş olup, özellikle Tanrı ve “ilahi arayış” temaları ön plana çıkmaktadır. Yazılarında sıklıkla işlenen diğer temalar arasında delilik, yaşlılık, aşk ve ölüm bulunmaktadır.
Hilst’in edebi eserlerinde, anlatıyı yapılandırmak için çeşitli teknikler kullanır. Bunlar arasında metanaratif pasajlar, iç monologlar, dramatik tiyatro metinlerinin taklitleri, bölgesel lehçelerin gündelik kullanımı, orijinal dildeki (İngilizce ve Latincede) yabancı edebi eserlerden kelimeler, ifadeler ve alıntılar, bilinç akışı ve parçalanmış gerçeklik unsurları, seyrek notlar, şiirler, mektuplar ve doğrudan okuyucuya hitap eden sorular yer alır. Hilst, özellikle James Joyce ve Samuel Beckett’in eserlerinden büyük ölçüde etkilenmiştir ve bu yazarları büyük bir saygıyla karşılamıştır.
Onur Ödülleri
1962 yılında, “Sete Cantos do Poeta para o Anjo” adlı eserle São Paulo PEN Kulübü Ödülü’nü kazandı (Massao Ohno editörlüğünde, 1962). 1969’da, “O Verdugo” adlı oyunu, ülkenin o dönemdeki en önemli kültürel ödüllerinden biri olan Prêmio Anchieta’yı aldı. Brezilya Sanat Eleştirmenleri Derneği (APCA Ödülü), “Ficções” eserini (Edições Quíron, 1977) yılın en iyi kitabı olarak değerlendirdi. 1981 yılında, aynı dernek tarafından verilen Grande Prêmio da Crítica para o Conjunto da Obra ödülünü aldı. 1984’te, Câmara Brasileira do Livro tarafından “Cantares de Perda e Predileção” adlı eserle Jabuti Ödülü’ne layık görüldü ve ertesi yıl aynı kitap, São Paulo Şiir Kulübü tarafından verilen Prêmio Cassiano Ricardo’yu kazandı. 1993 yılında yayımlanan “Rútilo Nada”, en iyi kısa öykü dalında Jabuti Ödülü’nü aldı. Son olarak, 9 Ağustos 2002 tarihinde düzenlenen 47. Prêmio Moinho Santista’nın şiir kategorisinde ödül kazandı.
Çeviri
Hilst’in eserlerinden bazıları Brezilyalı Portekizcesi’nden Fransızca, İngilizce, İtalyanca ve Almanca dilllerine çevrilmiştir. Mart 1997’de, Maryvonne Lapouge tarafından çevrilen “Com meus olhos de cão” ve “A obscena senhora D” eserleri Éditions Gallimard tarafından yayınlanmıştır. “The Obscene Madame D”, Nathanaël ve Rachel Gontijo Araújo’nun ortak çalışmasıyla İngilizceye çevrilmiş ve 2012 yılında New York merkezli Nightboat Books ile Rio de Janeiro merkezli A Bolha Editora tarafından birlikte yayımlanmıştır. 2014 yılında, John Keene’in çevirisiyle Hilst’in 1991 tarihli “Cartas de um sedutor” adlı romanı, Nightboat Books ve A Bolha Editora tarafından yayınlanmıştır. Ayrıca, Adam Morris’in çevirisiyle Hilst’in 1986 tarihli “Com os meus olhos de cão” adlı novella’sı, Melville House tarafından yayımlanmıştır.
