Ana sayfa › Forumlar › Basketbol & Salon Sporları › Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi › Bazı potalarda top hep çembere değip çıkıyor, diğerlerinde ise ‘içine giriyor’, bu çemberin malzemesinden mi geliyor?
Yasin Polat tarafından güncellenmiştir.
Oğuzhan PalaSelam arkadaşlar, birkaç aydır farklı salonlarda antrenman yapıyorum ve dikkatimi çeken bir şey var. Bazı potalarda dışarıdan attığım üçlükler çembere hafifçe değip direkt dışarı fırlıyor, hatta bazen top çemberin üstünden geçip tekrar gerideki demire çarpıyor. Ama başka bir salonda aynı mesafeden attığım şutlar çembere değince sanki ‘boşalıp’ içine düşüyor. Bu kadar net bir farkın sebebi sadece şans mı yoksa gerçekten çemberin yapısıyla mı ilgili?
Bir de üstelik bazılarında dunk attığımda çember o kadar ‘canlı’ zıplıyor ki, elimi çekerken bile salona giriyor gibi hissediyorum. Eski filmlerdeki o sabit demir potalarda böyle miydi yoksa ben mi abartıyorum? Bu konuyu biraz teknik açıdan anlamak istiyorum, malzeme farkı mı yoksa sadece montaj/yükseklik meselesi mi?
Yasin PolatReis olayın aslı tam olarak malzemenin içinde gizli, çok yerinde yakalamışsın. Konunun adı ‘loss tangent’ yani tan δ, Türkçeye ‘kayıp faktörü’ deniyor ama lafta anlatayım: çember demiri ne kadar ‘canlı’ zıplıyorsa o kadar düşük bu değer, ne kadar ‘topu yiyip’ içine alıyorsa o kadar yüksek. Yani senin hissettiğin o ‘boşalıp içine düşen’ çember yüksek δ’lı çember demek.
Mekanizma şöyle işliyor: Top çembere çarptığında enerjinin bir kısmı geri topa dönüyor (buna elastic return diyorlar), bir kısmı da ısı olarak emilip gidiyor. δ yüksekse top o çarpma anında daha fazla enerji kaybediyor, yani çembere değince ‘ölüp’ yuvarlanıyor, içine girme ihtimali artıyor. δ düşükse (mesela 0.045 gibi sert lig çemberi) top geriye daha fazla itiliyor, COR yani geri sekme katsayısı 0.85’lere çıkıyor, o yüzden ‘in-and-out’ yani değip çıkıyor, uzak rebounda düşüyor. Sen farkında olmadan tam olarak bunu hissetmişsin.
İlginç olan 1970’lere kadar her çember neredeyse sıfıra yakın δ’lı, tamamen rijit demirdi. O yüzden eski maçlarda top o kadar öngörülemez zıplıyordu ki çemberden çıkıp geri giren şutlar ‘anomalı’ sayılırdı. breakaway (kırılır tip) çember icat edilince tam da bu kayma modülü/depolama modülü dengesi ayarlandı, hem oyuncu güvenliği için hem de şutun öngörülebilir olması için. Bugün NBA/EuroLeague’de lig ortalaması 0.075 civarında bir değer tutturuluyor, mesela final dörtlüsünde ev sahibi takımın çemberi 0.045’e düşerse dışarıdan atılan üçlükler hep değip çıkıyor, bu da teknik olarak ‘çemberin çok sert olması’ olarak okunuyor. Yani kısacası senin gözlemin tamamen doğru, bu bir alışkanlık değil, malzemenin viskoelastik kayıp oranı.
İçeriği 16 farklı kanalda paylaşın veya 12 yapay zeka modeliyle analiz edin.