Bazen geçen yüzyılın efsanevi rotalarını açan tırmanıcıların günümüz tırmanışını nasıl karşılayacaklarını merak ediyorum. Bu bir eleştiri değil; sadece değişimin hızını anlamaya çalışıyorum.
Günümüzün genç bir tırmanıcısı özel olarak tasarlanmış bir salonda başlayabilir, profesyonel koçluk alabilir, dünyanın en iyi sporcularını telefonundan takip edebilir ve gezegenin diğer ucundaki bir tırmanışı izleyebilir. Doğal kayaya ilk kez dokunmadan önce bile olağanüstü fiziksel yetenekler geliştirebilir. Ben bir günün ardından bir bira içmeyi severim ve o tür bir disiplinim olmasını dilerdim. Ama hayır, imkansız. Onlara ölesiye kıskançım.
Film ve fotoğrafçılık, modern tırmanışın ozanları haline geldi. Onlar sadece bir tırmanışı kaydetmekle kalmıyor; tırmanışın güzelliğini ve içinde pratik yaptığımız manzaraları da ortaya çıkarıyorlar. Doğa, tırmanış filmlerinde neredeyse konuşan bir karaktere dönüşmüş: hışıran ağaçlar, bir çığın sesi, açılan bir ip, kahkahalar. Ormanlar, kayalıklar ve dağ sıraları arasında dikey olarak dans eden insanları görüyoruz; bu yerlere tırmanmak için ruhumuzu bile satarız.
Bunu 1980’lerin tırmanış görüntüleriyle karşılaştırın: Likra taytlar giymiş, “ya sonuna kadar zorla ya da bırak” çabalarıyla yüzünü buruşturan insanlar. Portre değişti; günümüz filmleri ve fotoğrafları sadece tırmanıcıların ne yapabildiğini değil, aynı zamanda bunu yapma şansına sahip olduğumuz yerleri de kutluyor. Tırmanıcı ve manzara eşit derecede başrolde.
İç mekan devrimi de aynı derecede dikkat çekici. Orada karanlık köşeler yok. Salonlar profesyonel koçların, özel ekipmanların ve gençlik programlarının bulunduğu gelişmiş spor ortamlarına dönüştü. Binlerce insanı tırmanışla tanıştırdılar ve önceki nesillerin hayal bile edemeyeceği topluluklar yarattılar.
Bouldering salonlarının topluluk merkezleri olarak yükselişi hakkında okuyun.
İç mekan tırmanışı artık kendi başına bir aktivite; sadece kaya tırmanışına hazırlık değil. Yine de plastik yüzeydeki güç ile gerçek kayadaki deneyim farklı şeyler. Yargılama, koruma, inişler ve değişen koşulları anlamak zaman alıyor.
Peki ya günümüzün önde gelen tırmanıcılarının atletik yetenekleri? Olağanüstü. Janja Garnbret, Brooke Raboutou, Sorato Anraku ve Toby Roberts, hareket ve rekabetin erken yaşlardan itibaren geliştirildiği bir dünyada yetişen bir nesli temsil ediyor. Olimpiyatlar tırmanışa uluslararası bir kitle kazandırırken, adaptif tırmanış da kapıları açtı ve neyin mümkün olduğuna dair varsayımları sorguladı. Sol alt kolu olmadan doğan dünya şampiyonu Maureen Beck, tırmanışın ne kadar çok şey sunabildiğini gösteren birçok kişiden biri.
Kanada’daki Big Lotus Flower Tower’ın tarihi adaptif tırmanışı hakkında okuyun.
Bunlar kutlanmaya değer değişiklikler. İlerleme sadece madalyalar ve zorlu tırmanışlarla değil, aynı zamanda duvarda ve medyamızda artık bir yeri olan genişleyen toplulukla da ölçülmeli.
Daha kişisel hissettiğim başka bir değişiklik daha var. Tırmanış hayatımın büyük bir bölümünde tırmanış sanat ve azimdi. Bireysellik, cesaret ve hayal gücüyle ilgiliydi. Tırmanıcılar genellikle mantıksız deliler olarak görülürdü. Bu da pek yanlış sayılmazdı. Hayran olduğum insanlar illa en güçlüler değildi. Kendi yollarını bulan, kayaya özgün bir şey katan ve geri kalanımızı daha fazlasını öğrenmeye itenlerdi onlar.
Tırmanışın bazı efsanevi karakterlerinin bu nostaljik görüntülerini izleyin.
Günümüzde tırmanış giderek daha çok bir spor haline geldi ve önde gelen uygulayıcıları sporcular. Fiziksel yetenekleri tüm saygıyı hak ediyor. Ama bazen tırmanışın daha ölçülemeyen yönlerinin ne olduğunu merak ediyorum: o eksantriklik, tartışmalar, karakterler ve bireysel başarılarımızdan biraz daha büyük bir şeyin parçası olduğumuz hissi.
O eski yıllarda bir kaya gününün ardından bir barda diğer tırmanıcılarla buluşurdunuz. Biri günün hikayenize acımasız eleştiriler yağdırırdı. Yargınız, etik anlayışınız, rota seçiminiz veya bir tırmanışın yorumunuz parçalanır ve kolektif hafızaya kazınır. Bu acımasız olabilirdi ama aynı zamanda tırmanışın ne anlama geldiğini tutkuyla önemseyen bir topluluğa ait olmanın bir parçasıydı.
Kanada’nın çılgın partileri ve zorlu tırmanış gelenekleri hakkında okuyun.
Her zaman etik konusunda tartıştık: çiviler, baştan sona tırmanışlar, geleneksel tırmanışa karşı spor tırmanışı ve neyin “doğru” bir rota sayıldığı. Avustralya’daki Blue Mountains, Smith Rock ve Yosemite’nin hepsi kendi mücadelelerine sahipti.
Hangdog Days’te 5.14’e ulaşma yarışı ve dönemin tırmanış tartışmaları hakkında okuyun.
Herhangi bir tırmanış dergisindeki editöre mektuplar, kayadaki herhangi bir olay kadar çatışmacı olabilirdi. Ortodoksi genellikle belirli bir tipolojiye sahipti: yaşlı adamlar, katı görüşler ve geleceğin geçmişe oldukça benzer olması gerektiği inancı. Bu biraz John Denver’ın Billy Bragg ile karşılaşması gibiydi. Bugün biri sosyal medyada bir şeyler paylaşıyor ve yorumlar da neredeyse aynı şeyi yapıyor. Bir bar ve bir günün çabasının kokusu hâlâ benim için özel bir yere sahip.
Günümüzde sabit vitesli tırmanış çok daha az drama yaratıyor gibi görünüyor. Spor tırmanışı birçok yerde standart haline gelmişken, geleneksel tırmanış giderek bir istisna oluyor. Ancak tartışmalar yok olmadı; sadece evrildi. Bir zamanlar tırmanışın çöküşü olarak kınanan uygulamalar artık kabul görmüş tarihinin bir parçası. Her nesil kendi etik sınırlarını çizer, ancak sonraki neslin bu sınırları kaydırmasını, yeniden çizmesini ve bazen tamamen yok etmesini izler. Ah, tarihi yaşamak! Bu tam bir çılgınlık.
Ancak tırmanıcıların şu an karşılaştığı sorular bir rotanın nasıl tırmanılması gerektiğinin ötesine geçiyor.
Banff’taki Lloyd Binası’nın bir koridorunda, tırmanıcı Stephanie Bergner ile manzarayla değişen ilişkimizi tartışırken buldum kendimi. Eskiden tırmanmak için gittiğimiz yerler genellikle kayanın kendisinin muhteşem arka planları olarak görülürdü. Bugün ise manzara düşünce tarzımızda, filmlerimizde ve ne zaman ve nasıl tırmanacağımıza dair kararlarımızda çok daha belirgin bir yer tutuyor. Ancak bu artan çevresel farkındalık kendi zorlu sorularını da beraberinde getiriyor. Bergner, şiddetli bir tartışmanın yaşandığı Indian Creek örneğini verdi.
“Indian Creek gibi bir yerde tırmanışın yeni etiği, yağmur ve tekrar tırmanmanın ne zaman uygun olduğu konusunda kısıtlayıcı bir yanı var. Ne zaman uygun olur? Bunu kim belirler? Bir tırmanıcıyı çok erken gitmesi yüzünden utandırmak doğru mu? Kayayı kimse sahip değil.”
Soruları rahatsız edici ama sorulmaya değer. Kaya kimsenin mülkü olmayabilir, ancak onunla olan ilişkimiz nadiren bu kadar basittir. Kırılgan kumtaşına saygı duymak yargı ve özdenetim gerektirir; bazen bir yerin geleceğini bugünkü tırmanış tatmininin önüne koymak gerekir. Peki sınırları kim belirler ve bireysel yargı ile kolektif sorumluluk arasında nasıl bir denge kurarız?
Belki de günümüz tırmanıcısının düşünmesi gereken başka bir sorumluluğu daha var: ziyaret ettiğimiz yerleri anlamak, etkimizin farkında olmak ve ne zaman tırmanmamak en iyi karar olabileceğini bilmek.
Gripped’in tırmanış yönetimi için yeni başlayanlar rehberini okuyun.
Elbette bu sorular tırmanışta her zaman biraz drama yaratacaktır. Tüm topluluklarına ve kolektif sorumluluklarına rağmen, tırmanış hâlâ son derece bireysel bir uğraştır.
Tırmanış alanlarımız baskı altında. Popülerlik kalabalık yollar, hasarlı bitki örtüsü ve arazi sahipleri ile koruma otoriteleriyle zorlu konuşmalar getiriyor. İklim değişikliği dağ ortamlarını değiştiriyor: çekilen buzullar ve kararsız Alp arazilerinden yangınlara, sıcaklığa ve öngörülemeyen hava koşullarına kadar. Tırmanış hayatımızı şekillendiren yerlerin gelecek nesiller için değişmeden kalacağı varsayılamaz.
Bir buz tırmanıcısı ve glasyologun buz tırmanışının geleceği hakkındaki bakış açısı hakkında okuyun.
Önceki yüzyılın tırmanış dünyasının illa ki daha iyi olduğuna inanmıyorum. Daha küçüktü, daha az erişilebilirdi ve genellikle kim tanıdığınıza ve nereden geldiğinize bağlıydı. Günümüz tırmanışı daha geniş, daha güçlü ve birçok yönden çok daha kapsayıcı. Bunun için aşırı heyecanlanmalıyız.
Canmore’lu Mat Egerton (24) ile tanıştım ve ona tırmanışın ne anlama geldiğini sordum. Cevabı beni ilerleme, performans ve etik tartışmalarında kaybolabilecek bir şeye geri getirdi.
“Tırmanış, beni iyi hissettiren ve güldüren insanlarla zaman geçirmek için bir araç. Güvendiğin biriyle dağlara gidip bir hedefe ulaşmak için birlikte çalışmanın özel bir yanı var.”
Nesiller arasında bir köprü olarak Matt şöyle dedi:
“Rockies’de bir tırmanıcı olarak eski nesle güvendim ve onların bilgeliğinden sağlam adımlar öğrendim.”
Matt’e alkış. Belki de bu, tutunmaya değer bir hatırlatmadır. Tırmanışta ne kadar değişiklik olursa olsun, dostluklar, paylaşılan deneyimler ve dışarıda olmanın basit keyfi hâlâ kalbinde yer alıyor. Bir süreklilik var. Değişim ve saygı, ortak bir deneyimle birbirine bağlıdır.
Belki de soru tırmanışın çok mu değiştiği değil (elbette değişti). Daha ilginç soru, en iyi kahve (veya biralar) eşliğinde düşünülecek olan şudur: Neyi ileriye taşımak istiyoruz?
Atletizmi, filmleri, yeni toplulukları ve olağanüstü fırsatları kutlarken, bireyselliğe, iyi yargıya, alçakgönüllülüğe ve bir barın masasında veya sushi barında sağlıklı bir tartışmaya da yer açabiliriz. Umarım bu sözler sohbetlere biraz katkı yapar.
Tırmanış her zaman zirveye ulaşmaktan daha fazlası olmuştur. Aynı zamanda bu deneyime ne kattığımız, ziyaret ettiğimiz yerlere nasıl davrandığımız ve geride ne bıraktığımızdır. Bu konuşmaları yapmak değerlidir. Kaya etrafında, bir bira eşliğinde veya tırmanıcıların bir araya geldiği her yerde. Umarım gelecek nesil bu konuşmaları yapmaya devam eder. Banff Dağ Filmi Festivali’nde onlarla pek çok anı paylaşmaktan keyif aldım. Öyle de olmalı.

Mat Edgerton, Mount Hunter’da Jacob’s Ladder’ı tırmanırken. Fotoğraf: Zac Colbran.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Yorumlar