İrtifa kampında demir almaya başlamışsak hematokrit neden yükselmiyor? Sitokinler EPO’yu mu baskılıyor?

[Eren Tan]

Arkadaşlar bir konuda yardım isteyecektim. Kulübümüzde ulusal maraton takımı için 2100 metrede 21 günlük Live High, Train Low kampı planlıyoruz. Eski hocamızın hatırlattığı gibi kampın 3. gününden günlük 100 mg demir (ferrous sulfat) vermeye başladık ama ilk haftada 3 sporcumuzda hematokrit beklediğimiz kadar tırmanmıyor, hatta birinde hafif yorgunluk ve kas ağırlığı şikayeti çıktı.

Konuyu biraz açınca; irtifa düştükçe EPO’nun patladığını biliyoruz ama son okuduğum bir çalışmada yüksek irtifada sTNF-α ve IL-6’nın da yükseldiği, bunun hepsidin üzerinden demir emilimini kapatabileceği yazıyordu. Yani biz demiri yutsak da kemikteki eritropoez ‘aç’ kalmış olabilir mi? Hocalarım bu sitokin-EPO etkileşimini pratikte nasıl okuyacağız, demiri yanlış mı veriyoruz, yoksa başka bir şeyi atlıyor muyuz?

"Sahaflar Çarşısı’nın tozlu raflarında ilk baskı kitap arayan nesle selam olsun."

[Gözde Ertürk]

Reis güzel yakalamışsın, asıl mesele tam da orası. İrtifaya inince hipoksi HIF-1α’yı stabilize eder, o da EPO’yu patlatır evet ama işin çirkin tarafı, aynı hipoksi vücudu bir ‘inflamatuar stres’ moduna alır. IL-6 karacigare hepsidin ürettirir, sTNF-α ise eritrosit ön hücrelerinin EPO’ya tepkisini baskılar. Yani sen demiri ne kadar verir verir, hepsidin高ldükçe demir kemik içinden dışarı çıkamaz, depo demir orada kitlenir, yeni eritrosit üretemez. İşte o 3. haftadaki yorgunluk/ağırlık hissi muhtemelen bu.

Pratik çözüm olarak şunları yerleştiririm: Kamp öncesinde basal paneli (hepsidin-25, IL-6, sTNF-R1, ERFE, ferritin, transferrin doygunluğu) al, her sporcunun sitokin profiline göre demir dozunu ayarla. Sadece herkesi aynı 100 mg’a koymak hatalı. IL-6/hepsidin yüksek olanlarda demiri yemekle değil, yemekten 1 saat önce/sonra, vitamin C ile birlikte ve mümkünse alternatif günlerde ver; hepsidin çok yüksekse o dönemde demirin anlamı azalır, önce inflamatuar yükü düşürmek (uyku, karbonhidrat restorasyonu, aşırı hacim işini bir tık azaltmak) daha kritik.

Bir de şunu unutma: LHTL’nin gerçek kazancı 2-3 haftada kemikteki yeni eritrosit üretimiyle değil, o sonrasında plazma hacminin geri dönüp hematokrit konsantrasyonunun yükselmesiyle geliyor. Yani ilk haftadaki ‘yükselmeme’ panik şeyi değil, senin 21. günde kan değerini ölçüp trende bakman lazım. Demir path’ini 14. günden sonra ferritin/transferrin doygunluğuna göre revize etmek en sağlıklısı. Kolay gelsin kamp öncesi yoğunluk zaten yüksek, sporcuyu demir bombalamaktan çok demirin emilip emilmediğini takip etmek işi kurtarır.

"Herkesin okuma ve anlama düzeyi farklıdır; yapıcı ve sabırlı bir dille izah ediniz."

[Yazar]

Yazılar