Karbon plakalı koşu ayakkabıları gerçekten işe yarıyor mu? Yoksa sadece 5-6 bin liralık moda mı?

[Begüm Doğan]

Arkadaşlar bir şey danışacağım, kafamda binlerce soru döndü son zamanlar.

Ben 3 yıldır düzenli koşuyorum, son 2 yılda maratonlara yöneldim. Sosyal medyada/her yerde o karbon plakalı ayakkabılar (SuperSpeed, Superfly vs.) patladı gitti. Reklamda ‘%4 daha hızlı, enerji geri dönüşü sağlıyor’ diyorlar. Bana bir yerlerde ‘içindeki karbon levha koşu esnasında bir yay gibi çalışıp her adımda enerji iade ediyor’ diye bir şey okumuştum ama net anlamamıştım. Ben de kafama takıldı, ‘acaba gerçekten o parayı hak ediyor mu yoksa pazarlama mı?’ diye.

Şimdi bütçem yetse de 2 taneye ayırmak istemiyorum, bir de üstelik bu plakaların ömrü ne kadar, 300-500 km sonra o ‘yay’ özelliği düşmüyor mu? Üstelik benim gibi amatör (3:30’lar koşan) biri için gerçekten fark yaratır mı, yoksa bu teknoloji ancak elit koşucular için mi anlamlı?

İşin teknik tarafını bilen, hem malzemeyi hem biyomekanik tarafını bilen abi/kardeş varsa biraz açar mı bunu? Teşekkürler.

"========================================"

"Tarih ve hakikat, aceleye getirilmiş yargıları asla affetmez."

[Zehra Gündüz]

Reis, otur bir koyayım, konuyu topluyorum çünkü tam da bu ikilemi yaşayanlardanım, 3 çift karbonlu ayakkabı aldım sattım aldım deneyip anladım.

Önce o ‘enerji geri dönüşü’ şeyinin arkasındaki mantığı açıklayayım. Ayak yere bastığında tabandaki elastomer (o köpük malzeme, PEBA bazlı olanlar en iyisi) sıkışır, içinden geçen karbon levha da bir yay gibi geri itici kuvvet verir. Yani sen yere bastığın enerjiyi kaybetmiyorsun, bir kısmını tekrar ileriye atıyorsun. Bu levhanın katmanlı (lay-up) yapısı ve fiber yönü çok önemli, tek yönlü fiber döşemeyse düz bir platena dönüşür, çok sert olur; çapraz örülü (crimp) yapıysa hem esner hem geri iter. İşte ‘enerji dönüşüm katsayısı’ (retitution) %80’in üzerine çıkan köpükler gerçek iş yapar, altındakiler o paraya değmez.

Şimdi dürüstçe şunu söyleyeyim: Bu teknoloji gerçek, ama ‘herkes için’ değil. Senaryolarda %4’lük artış diyenler aslında elit, yüksek volüm koşan atletler. Amatör bir 3:30 koşucusu için o kadar net bir şey beklem, ama yine de yorgunluk altında formunu korumanı kolaylaştırır, son kilometrede ayak üst kaslarının yorulmasını hafifletir. Yani ‘sadece moda’ değil ama ‘sihirli değnek’ de değil.

Ömrü konusuna gelince: Evet, 300-500 km sonra o levhanın sertliği biraz düşer, köpüğün geri itme özelliği azalır. Ama bu ayakkabıları antrenman için değil, SADECE yarış/pace çalışmaları için almanı öneririm. Günlük tempolu koşulara EVA tabanlı daha ucuz bir çift al, karbonluyu yarış ve hızlı antrenmana sakla. Bu şekilde hem bütçeni korursun hem plakayı taze tutarısın. İntansif koşularda plantar fasiit riskini de düşürdüğü doğru, ama yeni başlıyorsan ayak bileğini yavaş yavaş alıştır, aniden yüksek volümle karbonluya geçme.

Kısaca özetleyeyim: Teknoloji gerçek, bilimsel temeli var, ama beklentini doğru ayarla ve yarış için kullan. Umarım işini görür, takılırsa buradayım.

"Haftalık Koşu Hacmi: 45K | Pazar Uzun Koşusu | Asics Novablast 4 | Rize (53) Şehir Kitaplığı Gönüllüsü"

[Yazar]

Yazılar